Кәсіпкер үшін өнімді сату бағасын білу жеткіліксіз. Сол өнімді өндіруге немесе қызметті көрсетуге нақты қанша қаражат жұмсалғанын түсіну де маңызды. Өзіндік құн дұрыс есептелмесе, сатылым көлемі жоғары болғанның өзінде кәсіпорын күткен пайдасына қол жеткізбеуі мүмкін.
Өзіндік құнға тек шикізат немесе сатып алынған тауар бағасы кірмейді. Өндіріс пен қызмет көрсету барысында жұмсалатын еңбекақы, коммуналдық шығын, жалдау ақысы, қаптама, тасымалдау, жабдықтың тозуы және басқа да шығындардың үлесі бар. Олардың барлығын ескеру өнімнің нақты экономикалық нәтижесін көруге мүмкіндік береді.
Шағын кәсіпте кейде кейбір шығындар еленбей қалады. Мәселен, кәсіп иесі өз көлігін жеткізуге пайдаланып, жанармай шығынын өнім құнына қоспауы мүмкін. Немесе ғимараттың коммуналдық төлемін барлық өнімге дұрыс бөлмеуі ықтимал. Мұндай ұсақ айырмашылықтар үлкен айналым кезінде елеулі қаражатқа айналады.
Шымкенттегі бәсекелі нарықта кәсіпкерлер үшін өзіндік құнды білу ерекше маңызды. Себебі кәсіпорын нарықтағы бағаны шексіз көтере алмайды. Егер шығын тым жоғары болса, мәселені тек соңғы бағаны өсіру арқылы шешудің орнына өндіріс процесінің қай кезеңін тиімді етуге болатынын анықтау қажет.
Нақты есеп кәсіпкерге қай өнім көбірек пайда әкелетінін де көрсетеді. Сатылымы жоғары тауар міндетті түрде ең табысты өнім болмауы мүмкін. Кейбір позиция аз сатылғанымен, кәсіпорынға көбірек маржа қалдыруы ықтимал.
Өзіндік құнды кезең сайын қайта есептеген дұрыс. Шикізат, тасымал немесе жалдау бағасының өзгеруі бұрынғы есептің өзектілігін төмендетеді. Сондықтан кәсіпкер шығын құрылымындағы өзгерістерді бақылап отыруы қажет.
Бұл ақпарат жаңа инвестициялық шешім қабылдағанда да пайдалы. Кәсіпкер жаңа жабдық өндіріс шығынын қаншалықты азайтатынын нақты есептей алады.
Сонымен бірге дұрыс есеп жүргізу кәсіпорынның жоспарлау сапасын арттырады. Қандай өнімге басымдық беру, қай бағытты кеңейту немесе қандай шығынды оңтайландыру керектігі нақты дерекпен анықталады.
Шымкент кәсіпкерлері үшін өзіндік құнды сауатты есептеу жай бухгалтерлік міндет емес. Ол бизнестің нақты жағдайын көрсететін басқару құралы. Өз шығынын жақсы білетін кәсіпорын бағаны негізді қалыптастырып, ресурсын тиімді пайдаланып, ішкі нарықтағы бәсекеге сенімдірек бейімделе алады.
