Өнеркәсіптің тұрақты дамуы жекелеген кәсіпорындардың өндіріс көлемін арттыруымен ғана шектелмейді. Бір кәсіпорынның өнімі екінші өндіруші үшін шикізатқа, жабдыққа немесе қажетті компонентке айналған жағдайда қала ішінде тұрақты өндірістік байланыстар қалыптасады. Сондықтан өндірістік кооперацияны дамыту Шымкенттің индустриялық әлеуетін нығайтудың маңызды бағыттарының бірі саналады.
Шымкентте өңдеу өнеркәсібінің бірнеше бағыты қатар дамып келеді. Қалада тамақ және сусын өндірісі, химия, фармацевтика, металлургия, машина жасау, жеңіл өнеркәсіп, құрылыс материалдары, резеңке және пластмасса өнімдерін шығаратын кәсіпорындар жұмыс істейді.
2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында өңдеу өнеркәсібіндегі өндіріс көлемі 709,3 млрд теңгені құрады. Әртүрлі бағыттағы кәсіпорындардың бір қалада шоғырлануы олардың арасында ішкі өндірістік байланыстарды дамытуға мүмкіндік береді.
Өндірістік кооперацияның негізгі артықшылықтарының бірі – кәсіпорындардың қажетті тауарлар мен қызметтерді жергілікті жеткізушілерден алу мүмкіндігі. Мәселен, өндірушіге қаптама, металл немесе пластмасса бөлшектер, арнайы киім, логистикалық қызмет, жөндеу жұмыстары және басқа да көптеген өнімдер мен қызметтер қажет болуы мүмкін.
Егер осы қажеттіліктердің бір бөлігі Шымкент кәсіпорындары арқылы қамтамасыз етілсе, өндірістен қалыптасқан қаржы айналымының едәуір бөлігі қала экономикасында қалады. Сонымен бірге шағын және орта кәсіпорындар үшін тұрақты тапсырыс көздері пайда болады.
Бұл тәсіл импортты алмастыруға да ықпал етеді. Кәсіпорындар өндірісте пайдаланылатын жекелеген тауарларды шетелден сатып алудың орнына отандық жеткізушілермен жұмыс істей алса, сыртқы жеткізілімдерге тәуелділік төмендейді. Ал жергілікті өндірушілер үшін бұл жаңа өнім түрлерін игеруге мүмкіндік береді.
Шымкенттегі индустриялық және арнайы экономикалық аймақтар өндірістік кооперацияны дамыту үшін қолайлы орта қалыптастырады. Қаладағы сегіз индустриялық аймақта 348 жобаның жүзеге асырылуы әртүрлі бағыттағы кәсіпорындардың бір өндірістік экожүйеде жұмыс істеу мүмкіндігін кеңейтеді.
Кооперация ірі және шағын бизнес арасындағы байланысты да күшейте алады. Ірі кәсіпорын барлық қажетті өнімді өзінде өндіруге міндетті емес. Оның белгілі бір тауарлар мен қызметтерге деген сұранысын жергілікті шағын кәсіпорындар қамтамасыз ете алады. Бұл шағын бизнестің өндірістік секторға белсенді араласуына жағдай жасайды.
Сонымен бірге жергілікті кәсіпорындарға ірі компаниялардың жеткізу тізбегіне кіру үшін өнім сапасын тұрақты қамтамасыз ету маңызды. Тапсырысты белгіленген уақытта орындау, қажетті көлемді қамтамасыз ету және техникалық талаптарды сақтау отандық өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
Өндірістік кооперация экспорттық бағытты дамытуға да мүмкіндік береді. Ірі кәсіпорынмен жұмыс барысында жоғары өндірістік стандарттарды игерген шағын компания кейін өз өнімін басқа өңірлерге немесе сыртқы нарықтарға дербес ұсына алады.
Алдағы бес жылда Шымкентте жалпы құны 4,46 трлн теңгені құрайтын 164 инвестициялық жобаны жүзеге асыру жоспарланған. Жаңа кәсіпорындардың іске қосылуы олардың айналасында шикізат, қызмет көрсету, логистика және басқа да бағыттар бойынша қосымша сұраныс қалыптастырады.
Сондықтан жаңа инвестициялық жобалардың экономикалық әсерін тек салынған инвестиция немесе құрылған жұмыс орындарының санымен бағалау жеткіліксіз. Олардың жергілікті кәсіпорындармен қаншалықты тығыз өндірістік байланыс орнататыны да маңызды.
Шымкентте өндірістік кооперацияның кеңеюі ірі кәсіпорындардың айналасында шағын және орта бизнестің дамуына, отандық өнімге сұраныстың артуына және жергілікті жеткізу тізбектерінің қалыптасуына мүмкіндік береді. Нәтижесінде жеке кәсіпорындардың дамуы біртіндеп қаланың тұтас өндірістік экожүйесінің өсуіне ықпал етеді.
