Түркістан облысында су ресурстарын ұтымды пайдалану мен өңірдің су қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған ірі инфрақұрылымдық жұмыстар кезең-кезеңімен жүзеге асырылып жатыр. Соның бірі – Шардара су қоймасында анықталған оқшауланған су массаларын негізгі су айдынына қайта бағыттауға арналған байланыстырушы каналдар салу жобасы. Бұл бастама су қорын ысырапсыз пайдалану, вегетация кезеңіндегі тәуекелдерді азайту және ауыл шаруашылығының тұрақтылығын арттыру мақсатында қолға алынған.
Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов Шардара ауданына жұмыс сапары барысында су жинау нысандары мен су шаруашылығы инфрақұрылымын реконструкциялау жұмыстарының барысымен танысты. Тексеру кезінде Шардара су қоймасының маңында жүргізілген батиметриялық зерттеулердің нәтижелері назарға алынды. Зерттеу барысында жалпы сыйымдылығы 107 миллион текше метрді құрайтын 10 оқшауланған тоған анықталған. Бұл су көлемі қазіргі жағдайда негізгі су айналымына толық қосылмай, жеке су массивтері ретінде қалып отырған.
Аталған тоғандардың алтауы Арнасай бөгетінің маңында орналасқан, олардың жиынтық су сыйымдылығы 57 миллион текше метрге жетеді. Ал Машканал мен «Шымкент–Жетісай» автожолы аралығында орналасқан тағы төрт тоғанның жалпы көлемі 50 миллион текше метрді құрайды. Бұл су қорын тиімді пайдалану үшін оларды негізгі гидрологиялық жүйемен байланыстыру қажеттілігі туындаған.
Осы мақсатта ұзындығы 32,6 шақырым болатын байланыстырушы каналдар салу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Бұл каналдар арқылы оқшауланған тоғандардағы су алдымен Сырдария өзеніне, одан әрі Шардара су қоймасына бағытталады. Мұндай шешім су ресурстарын басқарудың жүйелі тәсілін қалыптастырып, қолда бар суды қайта айналымға енгізуге мүмкіндік береді. Бұл әсіресе климаттық өзгерістер жағдайында су тапшылығы қаупін төмендету тұрғысынан маңызды.
Сонымен қатар Арнасай бөгетінің маңында, «Шардара–Жетісай» автожолының бойында орналасқан тағы бір ірі тоғаннан Шардара су қоймасына су жеткізу үшін құрылыс-монтаж жұмыстарын жүргізу жоспарланған. Аталған тоғанның су сыйымдылығы 67 миллион текше метрді құрайды. Бұл жобаның іске асуы Шардара су қоймасындағы су көлемін арттырып, алдағы суару маусымына қосымша резерв қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Шардара ауданында су шаруашылығын жетілдіру тек каналдар салумен шектелмейді. Мұнда «Қызылқұм-1» ирригация-дренаж жүйесін реконструкциялау жұмыстары да жалғасып жатыр. Бұл жоба Алматы, Жамбыл, Түркістан және Қызылорда облыстарын қамтитын ирригация және дренаж жүйелерін жетілдіру бағдарламасының екінші кезеңі аясында жүзеге асырылуда. Негізгі мақсат – суармалы жерлердің мелиорациялық жағдайын жақсартып, ауыл шаруашылығы алқаптарының өнімділігін арттыру.
Бүгінгі таңда «Қызылқұм-1» жүйесі бойынша ауқымды құрылыс-монтаж жұмыстары атқарылған. Атап айтқанда, 180,02 шақырым канал, 763 гидротехникалық құрылысжай, 233,4 шақырым коллектор және 2,2 шақырым қызмет көрсету жолы реконструкциядан өтті. Сонымен бірге ұзындығы 7,94 шақырымды құрайтын 6R-1-4-2 каналы толықтай темірбетонмен қапталып, су өткізу қабілеті мен пайдалану мерзімі едәуір арттырылды.
Бұл жобаның нәтижесінде жалпы көлемі 12 532 гектар ауыл шаруашылығы жерін суармалы сумен қамтамасыз ету сапасы жақсарады. Оның ішінде 6 444 гектар жер Алатау ауылдық округіне, ал 6 088 гектар жер Қызылқұм ауылдық округіне тиесілі. Су жеткізудің тұрақтануы егіншілікпен айналысатын шаруалар үшін маңызды фактор болып саналады, себебі ол өнім көлемі мен сапасына тікелей әсер етеді.
Министр Нұржан Нұржігітовтің айтуынша, жақында аяқталған вегетация кезеңі ауа температурасының жоғары болуы мен жауын-шашынның аздығына байланысты күрделі жағдайда өтті. Осы тәжірибе алдағы суару маусымына дайындықты ертерек бастап, барлық инфрақұрылымдық жобаларды сапалы әрі уақтылы аяқтаудың маңызын көрсетті. Сонымен қатар су шаруашылығы инфрақұрылымын жаңартумен қатар, суды үнемдеу технологияларын енгізу және ылғалды аз қажет ететін дақылдарға кезең-кезеңімен көшу мәселелерін де назардан тыс қалдырмау қажет екені атап өтілді.
Түркістан облысында жүзеге асырылып жатқан бұл жобалар су ресурстарын тиімді басқаруға, экологиялық тепе-теңдікті сақтауға және өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуына берік негіз қалыптастырады. Шардара су қоймасы мен оған іргелес инфрақұрылымның жаңғыртылуы ауыл шаруашылығының тұрақты дамуына, су тапшылығы тәуекелдерін азайтуға және болашақ ұрпақ үшін су қорын сақтауға бағытталған маңызды қадам болып отыр.
